ผู้ที่ยอมเป็นศิษย์ฟังคำสอนและเป็นผู้อุปัฏฐากของพระพุทธเจ้า ทั้งที่เป็นพระภิกษุและเป็นคฤหัสถ์นั้นเรียกว่า สาวก ท่านผู้ช่วยเป็นธุระบำรุงปฏิบัติในกิจต่างๆ นั้นเรียกว่า อุปัฏฐาก ผู้ที่เป็นอุปัฏฐากก็เป็นสาวกเหมือนกัน

        พระภิกษุที่เป็นสาวกใหญ่กว่าสาวกอื่นๆ นั้นมี ๒ องค์คือ พระสาริบุตร เป็นผู้เลิศด้วยปัญญา มีความรู้เฉลียวฉลาดกว่าสาวกอื่นๆ จึงโปรดให้เป็นอัครสาวกเบื้องขวา ๑ พระโมคคัลลานะเป็นผู้มีอิทธิฤทธิ์เลิศกว่าสาวกอื่นๆ จึงโปรดให้เป็นอัครสาวกเบื้องซ้าย ๑

         ส่วนอุปัฏฐากที่เป็นพระภิกษุซึ่งเป็นผู้คอยปฏิบัติพระองค์เป็นนิตย์นั้น คือพระอานนท์ ท่านผู้นี้เป็นพระโอรสของพระเจ้าสุกโกทนะ ซึ่งเป็นน้องของพระเจ้าสิริสุทโธทนะ ได้บรรลุเพียงโสดาเท่านั้น แต่เป็นผู้มีปัญญาจำแม่นยำ ได้ฟังพระพุทธเจ้าเทศนาครั้งเดียวจำไว้ได้ไม่หลงลืม ได้รับความยกย่องว่าเป็นคลังพระธรรม ท่านผู้นี้เป็นผู้อุปฏฐากอันเลิศกว่าพระภิกษุอื่น นอกจากนี้ยังมีพระภิกษุ ซึ่งเป็นพระเถระผู้ใหญ่สำหรับช่วยสั่งสอนธรรมวินัยอีกหลายองค์มีพระกัสสปเถระ เป็นคณาจารย์สั่งสอนพระวินัย เป็นต้น

        ฝ่ายคฤหัสถ์ที่เป็นผู้อุปัฏฐากสำคัญเลิศกว่าผู้อื่นก็คือ อนาถบิณฑิกเศรษฐี กับนางวิสาขาชาวเมืองสาวัตถุ

  จากหนังสือพระพุทธศาสนา โดย มหาอำมาตย์ตรี พระยาภักดีนฤเบศร์ เมษายน ๒๕๒๐