ธรรมวิภาคคำกลอน ของ สุนทรผล

ทุกะ คือ หมวด ๒

 
ธรรมมีอุปการะมาก ๒ อย่าง

แรกหมวดสองของธรรมศึกษา   อุปการะธรรมชุบอุปถัมภ์ 
คือ "สติ" ระลึกได้ให้พึงจำ   อีกทั้ง "สัมปชัญญะ" ความรู้ตัว 
สติดีมีไว้ให้ยั้งคิด   ไม่พลั้งจิตเกินก้ำก่อกรรมชั่ว
สัมปชัญญะชูให้รู้ตัว    จะดีชั่วสังวรคิดผ่อนปรน

 
ธรรมเป็นโลกบาล คือคุ้มครองโลก ๒ อย่าง

ธรรมเป็นโลกบาลนั้นอีกสอง   เครื่องคุ้มครองโลกเด่นเป็นกุศล
คือ "หิริ" ความละอายแก่ใจตน   บันดาลดลห้ามใจไม่ก่อกรรม
"โอตตัปปะ" นำจิตให้คิดขาม   บังเกิดความเกรงกลัวชั่วเกลือกกล้ำ
เป็นคุณเครื่องคุ้มครองสยองกรรม   ไม่ให้ทำบาปทั้งหลายตามใจตน

 
ธรรมอันทำให้งาม ๒ อย่าง

ยังอีกธรรมให้งามตามแม่บท   "ขันติ" อดทนได้ให้เกิดผล
จะทุกข์ร้อนกายใจให้อดทน   ไม่ยอมบ่นอ่อนแอแพ้แก่ภัย
ทั้ง "มโนโสรัจจะ" ความเสงี่ยม   รู้จักเจียมตัวดีมีนิสสัย
ที่สูงต่ำตามสังคมนิยมใน   รู้แจ้งใจไม่ใช่หงอทำพอดี

 
บุคคลหาได้ยาก ๒ อย่าง

บุคคลหาได้ยากหลักท่านกล่าว   ไม่ยืดยาวพอรู้เห็นเป็นสักขี
คือวางตนเป็น "บุพพการี"   แผ่ไมตรีช่วยก่อนไม่ร้อนใจ
โดยน้ำจิตเมตตาการุณรัก   จะเกี่ยวดองพ้องพรรคก็หาไม่
นี้คือบุพพการีที่ตรึงใจ   สมวิสัยบริสุทธิ์มนุษยธรรม
อีกคน "กตัญญู" รู้คุณคน   นับว่าใจกุศลใช่คนต่ำ
พร้อม "กตเวที" ที่เลิศล้ำ   คือน้อมนำประกาศคุณหนุนตอบคน
หมวดทุกะพระธรรมนำสุขศรี   รวมเป็นสี่มีค่าสถาผล
ขอเชิญพุทธศาสนิกชน   บำเพ็ญตนกุศลธรรมจำเริญเทอญ.

ปรับปรุงล่าสุด  19 มีนาคม 2548

อ้างอิง : หนังสือธรรมวิภาคคำกลอน ของสุนทรผล ร้อยกรองจากนวโกวาท พ.ศ.๒๔๙๖